SCOP, COP en ηs: wat de rendementscijfers van een warmtepomp betekenen

Een warmtepomp maakt van één kWh stroom meerdere kWh warmte. Hoeveel precies, lees je af aan drie getallen die op elke datasheet staan: de COP, de SCOP en de seizoensefficiëntie ηs. Ze lijken op elkaar, maar ze meten iets anders. Wie ze door elkaar haalt, vergelijkt appels met peren, en schat zijn stroomrekening verkeerd in.

In dit stuk gebruiken we de cijfers van de 1.350 warmtepompen in onze database: 996 lucht-water (waarvan 56 hybride), 250 bodem-water en 100 water-water. De meetwaarden komen voor ruim de helft uit de Duitse BAFA-lijst van subsidiabele warmtepompen ¹ en voor de rest vrijwel allemaal uit Heat Pump KEYMARK ². Omdat de typen heel verschillende warmtebronnen hebben, geven we de cijfers per type.

COP: rendement op één meetpunt

De COP (coefficient of performance) is de verhouding tussen afgegeven warmte en opgenomen stroom op één vast meetpunt. „A7/W35” betekent: 7 °C buitenlucht (air) en 35 °C aanvoerwater (water). Een COP van 5 betekent dat de warmtepomp op dat moment 5 kWh warmte levert per kWh stroom.

Het meetpunt maakt veel uit. De medianen voor lucht-waterwarmtepompen in onze database:

Bij −7 °C levert een gemiddelde lucht-waterwarmtepomp dus nog maar ruim 60% van het rendement bij 7 °C. Een bodem- of water-waterwarmtepomp heeft daar minder last van, omdat de temperatuur van de bron in de winter nauwelijks daalt. Een COP op één gunstig meetpunt zegt daarom weinig over een heel jaar.

SCOP: het gemiddelde over een stookseizoen

De SCOP (seasonal COP) weegt het rendement over een heel stookseizoen, met veel zachte dagen en een paar koude. Hij wordt berekend voor een ‘gemiddeld klimaat’ met een ontwerptemperatuur van −10 °C ³. Voor het Nederlandse klimaat is dat een redelijke benadering; het echte jaarrendement in je huis hangt daarnaast af van de installatie, de instellingen en je warmwaterverbruik.

De SCOP wordt opgegeven voor twee aanvoertemperaturen ³:

• 35 °C (lage-temperatuurtoepassing): vloerverwarming of ruim bemeten lage-temperatuurradiatoren.
• 55 °C (middentemperatuurtoepassing): gewone radiatoren in een minder goed geïsoleerd huis.

Bodem-water ligt bij 35 °C ongeveer 9% boven lucht-water, water-water nog een stuk hoger; lees daarover meer in onze vergelijking van hybride en volledige warmtepompen. Binnen elk type ligt de SCOP bij 55 °C ongeveer een kwart lager dan bij 35 °C. Dat verschil is veel groter dan het verschil tussen een goede en een matige warmtepomp binnen dezelfde temperatuur. Met andere woorden: hoe warm je water moet zijn, bepaalt je stroomverbruik meer dan welk merk je kiest.

ηs en het energielabel

De seizoensefficiëntie ηs (eta-s) is de SCOP omgerekend naar primaire energie. De EU-formule is: ηs = SCOP ÷ 2,5 − 3 procentpunt ³. De 2,5 staat voor het rendement van stroomopwekking. Een SCOP van 4,73 geeft dus een ηs van 4,73 ÷ 2,5 × 100 − 3 ≈ 186%. Bij bodem- en water-waterwarmtepompen gaat er nog 5 procentpunt af voor de stroom van de bronpomp ³. In onze data klopt die omrekening bij vrijwel alle modellen.

Het energielabel volgt uit de ηs, met aparte tabellen voor 35 °C en 55 °C ³:

Bij 35 °C haalt 89% van de lucht-waterwarmtepompen in onze database A+++; bij 55 °C is dat 22%, en vrijwel alle overige zijn A++. Bij bodem-water is het 95% en 47%. Het label onderscheidt dus nauwelijks. Het is wel relevant voor de ISDE-subsidie, die minimaal A++ vraagt en een bonus geeft voor A+++ ⁴. Hoe dat uitpakt, lees je in onze gids over de ISDE-subsidie.

Wat betekent het voor je rekening?

De vuistregel is eenvoudig: stroomverbruik = warmtevraag ÷ SCOP. Een rekenvoorbeeld voor een woning die per jaar 10.000 kWh warmte nodig heeft voor verwarming:

Bij lucht-water is het verschil tussen 35 en 55 °C ongeveer 720 kWh per jaar. Bij een gemiddelde all-in stroomprijs van ongeveer € 0,26 per kWh (augustus 2026) ⁵ is dat zo’n € 190 per jaar, alleen door de aanvoertemperatuur. Het verschil tussen lucht-water en bodem-water bij dezelfde temperatuur is kleiner: 170 tot 210 kWh. Je eigen tarief kan hoger of lager liggen; reken met de prijs op je jaarafrekening.

Je warmtevraag schat je uit je gasverbruik: een kubieke meter aardgas bevat ongeveer 8,8 kWh energie, en een cv-ketel zet daar het grootste deel van om in warmte. Bij een ketelrendement van bijvoorbeeld 90% komt 1.200 m³ gas voor verwarming dus neer op ruwweg 9.500 kWh warmte. Tapwater verwarmen gebeurt op een hogere temperatuur en dus met een lager rendement.

Zo haal je een hogere SCOP in de praktijk

• Verlaag de aanvoertemperatuur. Tussen 35 en 55 °C verlies je in onze data gemiddeld ruim 1% rendement per graad. Laat je installateur een stooklijn instellen die zo laag mogelijk begint.
• Kijk naar de juiste kolom. Heb je radiatoren, vergelijk dan de SCOP bij 55 °C. Onze selectie zuinigste warmtepompen voor radiatoren sorteert daarop.
• Voorkom een te groot apparaat. Een warmtepomp die vaak aan en uit slaat, draait minder efficiënt. Vrijwel alle lucht-watermodellen in onze database waarvan we dat weten, kunnen hun compressorvermogen terugregelen; bij bodem-water is dat ongeveer driekwart. Ook terugregelen heeft een ondergrens.
• Vergelijk binnen dezelfde vermogensklasse. Grotere en kleinere modellen van dezelfde serie hebben vaak een andere SCOP. Bekijk bijvoorbeeld de zuinigste warmtepompen van 8–10 kW.

Kanttekeningen

SCOP-waarden zijn laboratoriumcijfers onder genormeerde omstandigheden. Ze zijn goed om modellen onderling te vergelijken, maar het werkelijke jaarrendement in jouw huis kan hoger of lager uitvallen. Dat hangt af van de afgiftesystemen, de waterzijdige inregeling, het aandeel tapwater en hoe vaak het apparaat ontdooit. Een hybride warmtepomp heeft daarnaast een cv-ketel die de koudste uren overneemt; de SCOP van de warmtepomp zegt dan alleen iets over het deel dat de warmtepomp zelf levert.