Geluid van een warmtepomp: de regels en wat ze betekenen voor de plaatsing

Geluid is de meest gehoorde klacht over warmtepompen, en het is ook een wettelijke eis. De ventilator en compressor van een lucht-waterwarmtepomp staan buiten en draaien juist in koude nachten het hardst. Wie de buitenunit slim kiest en plaatst, voorkomt gedoe met de buren en een dure verplaatsing achteraf.

De regel: 40 dB(A) op de perceelgrens

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt een grens aan het geluid van installaties voor warmte- of koudeopwekking, zoals een warmtepomp of airco, die buiten bij een woning staan. Grenst de woning aan een andere woning, dan mag het geluid op de perceelgrens niet hoger zijn dan 40 dB ¹. Voor plaatsing bij een bestaande woning geldt dezelfde waarde als bij nieuwbouw ².

Het gaat om het karakteristieke installatiegeluidniveau, bepaald volgens NEN 5077 ¹. Reken met het geluid bij vol vermogen: juist op koude nachten draait de warmtepomp het hardst, en dan zijn de buren het gevoeligst. Naast deze bouwregel kunnen buren zich beroepen op het burenrecht in het Burgerlijk Wetboek ³.

Vergunning voor de buitenunit

Een buitenunit die op de grond staat, is volgens de landelijke regels vergunningvrij als hij niet hoger is dan 1 meter en niet meer dan 2 m² beslaat ³. Voor units aan de gevel of op het dak verwijst het Rijk naar het omgevingsplan van je gemeente. Bij een monument (rijks, provinciaal of gemeentelijk) heb je altijd een vergunning nodig ³. Vergunningvrij betekent niet geluidsvrij: de 40 dB-regel geldt ook dan.

Geluidsvermogen op de datasheet ≠ geluid bij de buren

Op elke datasheet staat het geluidsvermogen (LWA), bijvoorbeeld 55 dB(A). Dat is de totale geluidsenergie die het apparaat uitstraalt, en geen waarde die je op een bepaalde plek meet. De regel van 40 dB gaat over de geluidsdruk op de perceelgrens. Die hangt af van:

• Afstand: in de vrije ruimte daalt de geluidsdruk met ongeveer 6 dB bij elke verdubbeling van de afstand.
• Weerkaatsende vlakken: een muur achter de unit kaatst geluid terug (ongeveer +3 dB), een hoek met twee muren nog eens +3 dB.
• Afscherming: een massieve schutting of muur zonder zichtlijn dempt, een dunne houten schutting veel minder.

Een veelgebruikte benadering is: geluidsdruk = geluidsvermogen + 10·log(Q ÷ 4πr²), met r de afstand in meters en Q = 2 voor een vrijstaande unit op de grond, 4 tegen een gevel en 8 in een hoek. Dat is een vereenvoudiging; een installateur of akoestisch adviseur rekent het voor jouw situatie na.

Hoeveel afstand is nodig?

Met die formule rekenden we de indicatieve minimumafstand uit tot de plek waar 40 dB(A) wordt bereikt, zonder afscherming:

Elke 5 dB extra geluidsvermogen betekent dus bijna een verdubbeling van de benodigde afstand. In een rijtjeshuistuin van een paar meter breed is dat het verschil tussen ‘past’ en ‘past niet’. Van de lucht-waterwarmtepompen in onze database haalt ongeveer 30% de 40 dB(A) tegen de gevel al op 2 meter afstand van de perceelgrens.

Hoe stil zijn warmtepompen?

Het geluidsvermogen van de buitenunit van de 996 lucht-waterwarmtepompen in onze database, met meetwaarden uit de BAFA-lijst en Heat Pump KEYMARK ^4,5:

Grotere warmtepompen maken gemiddeld meer geluid: bij lucht-water is de mediaan 50 dB(A) voor 4–8 kW, 55 dB(A) voor 8–12 kW en 59 dB(A) voor 12–20 kW. De hybride modellen in onze database zijn stiller, bij een vergelijkbaar mediaan vermogen van rond 10 kW.

Een bodem-water- of water-waterwarmtepomp heeft geen buitenunit met ventilator; de 40 dB-regel voor buiten speelt dan meestal geen rol. Het apparaat staat binnen, met een mediaan geluidsvermogen van 45 dB(A) bij bodem-water. Kies daarvoor een plek buiten slaap- en woonkamers. Vergelijk daarom binnen je vermogensklasse, bijvoorbeeld met onze selecties stilste warmtepompen van 6–8 kW of 8–10 kW.

Let op: sommige fabrikanten noemen een lagere waarde voor een ‘stille modus’ of nachtstand. Daarin levert de warmtepomp ook minder vermogen. Reken met het geluidsvermogen bij normaal bedrijf, tenzij je zeker weet dat het vermogen in de stille stand ook op koude nachten volstaat.

Tips voor de plaatsing

• Zet de unit niet in een hoek of in een smalle doorgang tussen twee muren; dat kan 3 tot 6 dB schelen.
• Blaas niet richting de buren en niet richting slaapkamerramen, ook niet die van jezelf.
• Plaats op trillingsdempers of een zware tegel, niet direct tegen een lichte gevel of schutting: contactgeluid draagt ver.
• Houd rekening met ontdooien: de unit maakt dan kort ander geluid en er komt water vrij; zorg voor afvoer.
• Kies een kleiner of stiller model als de afstand krap is. Een warmtepomp die voor je huis te groot is, maakt onnodig veel geluid.

Samengevat

Kijk bij het vergelijken naar het geluidsvermogen buiten en reken terug naar je perceelgrens. Onder 50 dB(A) is plaatsing in de meeste tuinen goed te doen; boven 55 dB(A) heb je al snel meer dan 3 meter vrije ruimte of een geluidsscherm nodig. Op elke productpagina tonen we de indicatieve minimumafstand voor dat model.