Koudemiddelen in warmtepompen: R290, R32 en R410A vergeleken

In elke warmtepomp circuleert een koudemiddel dat warmte opneemt uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater en afgeeft aan het cv-water. Welk middel dat is, lijkt een detail, maar het bepaalt mee hoe hoog de watertemperatuur kan worden, hoe zuinig het apparaat is, of je subsidie krijgt en wat er gebeurt als het ooit lekt.

De drie gangbare koudemiddelen

Bronnen voor de GWP-waarden: RVO en het Duitse Umweltbundesamt ^1,2. Het GWP geeft aan hoeveel sterker een kilo van het gas bijdraagt aan opwarming dan een kilo CO₂. Een warmtepomp lekt normaal gesproken niet, maar bij een defect of bij het slopen kan koudemiddel vrijkomen. Een kilo R32 staat dan gelijk aan 675 kilo CO₂; een kilo R290 aan 3 kilo.

Wat zeggen onze cijfers?

Onze database bevat 1.350 warmtepompen, met meetwaarden uit de BAFA-lijst en Heat Pump KEYMARK ^3,4. Van alle modellen gebruiken er 634 propaan, 291 R410A en 276 R32; de overige 149 modellen gebruiken vooral andere F-gassen, zoals R407C en R452B. Het beeld verschilt sterk per type:

• Lucht-water: R290 is het meest gebruikte koudemiddel (559 van de 996 modellen), gevolgd door R32 (271) en R410A (142).
• Bodem-water: R410A komt het vaakst voor (111 van de 250), R290 en R407C elk 18%. De bodem-waterwarmtepompen met propaan hebben een mediane SCOP bij 55 °C van 3,93, tegen 3,72 voor R410A.
• Water-water: ook hier is R410A het grootst (37 van de 100), met R290 als tweede (27).

Een eerlijke vergelijking maak je binnen hetzelfde type en dezelfde vermogensklasse. Voor lucht-waterwarmtepompen van 8 tot 12 kW:

Het grootste verschil zit bij 55 °C. Propaan kan zonder veel rendementsverlies hogere watertemperaturen maken, wat gunstig is voor huizen met gewone radiatoren. Of het geluidsverschil met het koudemiddel zelf te maken heeft, valt uit deze cijfers niet af te leiden. Het blijven medianen: er zijn goede R32-apparaten en matige R290-apparaten. Vergelijk daarom per model, bijvoorbeeld in onze selectie warmtepompen met R290.

R290-apparaten hebben ook een kleinere vulling: bij lucht-water mediaan 1,3 kg, tegen 1,75 kg bij R32 en 2,95 kg bij R410A.

Europese regels: de F-gassenverordening

Sinds 2024 geldt de nieuwe Europese F-gassenverordening (EU) 2024/573. Die bevat verboden op het op de markt brengen van nieuwe warmtepompen en airco’s met F-gassen. Deels gelden die voor alle F-gassen, deels voor koudemiddelen boven een bepaalde GWP-grens, afhankelijk van het type apparaat ⁵. De verboden gaan over nieuwe apparaten; wat al in je huis staat, mag blijven draaien.

Voor onderhoud geldt sinds 1 januari 2026 een verbod op het bijvullen van warmtepompen met nieuw koudemiddel met een GWP van 2500 of meer. R410A (GWP 2088) valt daar niet onder ¹. Een oudere R410A-warmtepomp kan dus gewoon worden onderhouden en gerepareerd.

Nederlandse subsidieregels

Het koudemiddel telt mee voor de subsidie, en die regels worden strenger:

• ISDE 2026: split-warmtepompen met een vulling onder 3 kg en een koudemiddel met een GWP van 750 of hoger, zoals R410A, komen niet meer in aanmerking. R32 en R290 wel ².
• Concept ISDE 2027: vanaf 1 januari 2028 zouden monoblocks tot 50 kW en splits tot 12 kW met een GWP boven 150 afvallen. Dat is nog niet definitief ⁶. Gebeurt het, dan komen in de praktijk vooral R290-apparaten nog in aanmerking.
• EIA voor bedrijven: de energielijst 2026 vraagt voor lucht-waterwarmtepompen een halogeenvrij koudemiddel, zoals R290 ⁷.

De bedragen en overige voorwaarden staan in onze gids over de ISDE-subsidie. Het Duitse Umweltbundesamt wijst er bovendien op dat efficiënte propaanwarmtepompen voor alle warmtebronnen verkrijgbaar zijn ⁵.

Veiligheid van propaan

R290 is brandbaar. Daarom zijn de vullingen klein en schrijven fabrikanten voor waar de buitenunit mag staan, bijvoorbeeld hoe ver van ramen, kelderingangen, putten en afvoeren. Bij een monoblock zit het hele koudemiddelcircuit in de buitenunit en loopt er alleen water naar binnen; dat maakt de installatie eenvoudiger. Houd je aan de installatiehandleiding van het model en laat een gecertificeerde installateur plaatsen.

Monoblock of split?

Bij een monoblock zit het koudemiddel volledig in de buitenunit. De installateur hoeft geen koudemiddelleidingen aan te leggen. Bij een split lopen koudemiddelleidingen tussen buiten- en binnendeel en de subsidieregels kijken bij splits naar de vulling en het GWP ².

Waar moet je op letten?

• Kies bij voorkeur R290: laagste GWP, toekomstbestendig voor subsidies en in onze data bij lucht-water en bodem-water zuiniger bij 55 °C.
• Heb je al een R410A-warmtepomp: onderhoud mag gewoon; vervangen alleen vanwege het koudemiddel is niet nodig.
• Twijfel je over een R32-model: in 2026 komt het nog voor ISDE in aanmerking, maar controleer de regels als je installatie in 2028 of later valt.